ข้าหลวงพันธุ์แปลก หายาก สวนเฟินม่วงศิริ ชุมพร

ข้าหลวงพันธุ์แปลก หายาก

สวนเฟินม่วงศิริ ชุมพร

    เรื่อง : พิมพ์ใจ พิสุทธิ์จริยานันท์

          

             จากวิกฤติน้ำท่วมใหญ่ที่ถล่มพื้นที่หลายจังหวัดภาคกลางลุกลามมาถึงศูนย์กลางของประเทศ อย่าง กรุงเทพและปริมณฑลหลายพื้นที่จมอยู่ใต้บาดาล ซึ่งจังหวัดเหล่านี้ปฎิเสธไม่ได้เลยว่าเป็น “นิคมไม้ดอกไม้ประดับ” แน่นอนว่าส่งผลกระทบตรงต่อนิตยสารไม้ดอกไม้ประดับในการนำเนื้อหามาบรรจุลงนิตยสารแต่ละเล่ม

            เพื่อเป็นการแก้ปัญหาผู้เขียนจึงต้องเดินทางไกลหลายร้อยกิโลเมตร เพื่อหนีน้ำและเสาะหาแหล่งผลิตไม้ประดับในจังหวัดชุมพร ประตูสู่ภาคใต้

            แม้จะไม่ใช่พื้นที่ที่มีชื่อเสียงด้านไม้ดอกไม้ประดับ แต่ผู้เขียนก็มีข้อมูลว่าที่นี่มีแหล่งรวมเฟินพันธุ์แปลกและหายากอยู่หนึ่งแห่ง นาม “สวนม่วงศิริ”

            เมื่อล้อรถข้ามผ่านพื้นที่จังหวัดประจวบคีรีขันธ์แตะเขตจังหวัดชุมพร ผู้เขียนก็เห็นพืชเศรษฐกิจทำเงินของจังหวัดแห่งนี้และของภาคใต้ทั้งภูมิภาค ชนิดหนึ่งเป็นไม้ยืนต้นกรีดเปลือกเอาน้ำขาวๆ ออกมาแลกได้เงินกิโลกรัมละร้อยกว่าบาท ในชื่อ “ยางพารา”

          อีกชนิดหนึ่งเป็นไม้ยืนต้นหน้าตาเหมือนต้นปาล์ม ตัวทำเงิน คือ ทะลายสีดำแดงนำไปหีบเป็นน้ำมันใช้กินและเป็นพลังงาน รู้จักกันดีในชื่อ “ปาล์มน้ำมัน”

            แต่เชื่อหรือไม่ว่าต้นปาล์มน้ำมันยังเป็นแหล่งกำเนิดของเฟินพันธุ์แปลกหายากให้แก่สวนม่วงศิริ...???

อุปถัมภ์ ม่วงศิริ

          จากแยกปฐมพร 7 กิโลเมตร ผู้เขียนก็มายืนอยู่หน้าสวนเฟินม่วงศิริ ก่อนที่เจ้าของสวน อุปถัมภ์ ม่วงศิริ หรือคุณโจ้ จะออกมาเปิดประตูสวนต้อนรับพร้อมกับเล่าประวัติของสวนแห่งนี้ให้ฟังอย่างย่อที่สุดว่า อดีตเป็นรังกล้วยไม้ในชื่อ “รังกล้วยไม้ไทย” ส่วนใหญ่เป็นกล้วยไม้ป่า กล้วยไม้พันธุ์แท้ และกล้วยไม้พันธุ์พื้นถิ่น ที่เขาเพียรสะสมและขยายพันธุ์ด้วยความรักควบคู่กับเฟินหลายพันธุ์

            “ผมเริ่มสะสมไม้อย่างจริงจังก็ปี 2538 เริ่มต้นจากกล้วยไม้และเฟินสาย เป็นแค่คนรัก นักสะสมคนหนึ่ง แต่เมื่อมีปริมาณเยอะก็ต้องเปิดร้านขายเป็นธรรมดา” อุปถัมภ์ เล่าที่มาที่ไปคร่าวๆ

            อันที่จริงเขาสะสมต้นไม้โดยเฉพาะกล้วยไม้และเฟินเป็นเพียงเครื่องบำรุงความสุข หลังจากงานประจำตำแหน่งพนักงานธนาคารแห่งหนึ่งในเมืองชุมพร แต่เมื่อไม้มีจำนวนมากขึ้นจึงต้องเปิดร้านเพื่อจำหน่ายให้แก่คนคอเดียวกัน

            “ซื้อที่ดินไป 4-5 ล้านบาท สร้างโรงเรือนและปรับพื้นที่นิดหน่อย” เขาเผยตัวเงินลงทุนสร้างสวน แต่มาค้นพบว่ากล้วยไม้ไม่หลากหลายพอสำหรับตลาดในพื้นที่

          “ผมจึงต้องอาศัยการขายทางอินเตอร์เน็ต เว็บไซต์ แทน” เขาค้นพบช่องทางการจำหน่ายแบบใหม่ซึ่งมีแนวโน้มว่าจะรุ่งกว่าการขายแบบเดิม

            ขณะเดียวกันเขาก็เพิ่มความหลากหลายทางด้านสายพันธุ์เป็นไม้ประดับอีกตัวที่รักไม่แพ้กล้วยไม้

            “เฟินสายอย่างเดียวมันแคบเกินไป ผมจึงเลือกสะสมเฟินดิน เฟินอาศัย เพิ่มขึ้นมา และเป็นที่เลี้ยงในพื้นที่ได้ดี หลังจากนั้นก็เก็บสะสมเฟินแปลก”

ม่วงศิริ เฟินข้าหลวงป่า ไม้ประจำสวน

          ถ้าจะไล่เรียงชนิดหรือพันธุ์เฟินตามคำบอกเล่าของคุณโจ้รวมๆ แล้วน่าจะมีอยู่ 3 กลุ่มหลักๆ คือ 

          กลุ่มเฟินสาย นิยมปลูกเป็นไม้แขวนประดับ เช่น ช้องนางคลี่ หางสิงห์ ช้องบลู เกล็ดหอย และสร้อยนางกรอง เป็นต้น

            กลุ่มเฟินดิน อาทิ พันธุ์เฟินก้านดำ เฟินกนกนารี

            กลุ่มเฟินอาศัย เช่น เฟินตระกูลชายผ้าสีดา เฟินข้าหลวง เฟินสกุลโพลิโพเดียม และเฟินใบมะขาม เป็นต้น

            อีกกลุ่มหนึ่ง คือ เฟินแปลก และเฟินหายาก ที่เกิดขึ้นจากการกลายพันธุ์ โดยเฉพาะในกลุ่มพันธุ์เฟินข้าหลวง

            “เราจะค้นหาอย่างไรว่าเฟินที่เรามีแต่คนอื่นไม่มีผมจะหาไม้อย่างนี้มาทำ” ด้วยคำพูดนี้จึงเป็นดั่งเข็มทิศทำให้ค้นพบแนวทางสวนที่เป็นเอกลักษณ์ของตนเอง นั่นคือแหล่งรวมของเฟินพันธุ์แปลก 

              ไม่นานเฟินก็กลายมาเป็นไม้มาแรงแซงกล้วยไม้ เขาพูดถึงประเด็นนี้ว่า “ช่วงนั้นผมก็ชะลอกล้วยไม้เพราะตลาดไม่เดิน จึงมาทำเฟินแทนกล้วยไม้ก็หยุดไป”

เชือกผูกรองเท้ายักษ์ ต้นเดียวในประเทศ

          ช่วงแรกเมื่อชะลอกล้วยไม้แต่เร่งเรื่องเฟินพบว่า “เฟินใบมะขาม” ค่อนข้างได้รับความนิยมสูง จึงผลิตเชิงปริมาณขายส่งเพื่อเป็นตลาดใช้ดีในงานจัดสวนสมัยใหม่ ก่อนจะตามมาด้วยตลาดนักสะสมผู้นิยมของแปลกใหม่และหายาก

            เฟินแปลกของสวนม่วงศิริส่วนใหญ่เป็นพันธุ์เฟินข้าหลวง แต่มีลักษณะพิเศษอยู่ที่ใบมีความผิดปกติทางสายพันธุ์ เช่น ใบขาด ใบแฉก ใบฉีก โดยธรรมชาติ หรือใบบิดม้วน ซึ่งเป็น “ของหวาน” ของนักสะสมทีเดียว

            ส่วนวิธีการหาเฟินพันธุ์แปลกๆ เหล่านี้ นอกจากการนำเข้าจากต่างประเทศแล้วเขายังมีวิธีส่วนตัว คือ เดินหาตามสวนปาล์มน้ำมัน

            ด้วยเพราะชัยภูมิสวนตั้งอยู่ในแหล่งปลูกปาล์มน้ำมัน ซึ่งชุมพรเป็นแหล่งปลูกติดอันดับต้นๆ ของประเทศ ตามกาบใบของต้นปาล์มมักจะเก็บความชื้น จุดนี้มักจะกลายเป็นจุดกำเนิดของเฟินสายพันธุ์ต่างๆ อย่างเฟินข้าหลวง เป็นต้น คุณโจ้มักจะใช้เวลาว่างเข้าไปเดินในสวนปาล์มของเพื่อนเพื่อหาเฟินพันธุ์แปลก

          “เคยไปเจอเฟินจากปาล์มต้นหนึ่ง ตอนแรกก็คิดว่าเป็นเฟินข้าหลวงหรือเปล่า เพราะต้นมันเล็กมากเลยนำมาลองปลูก เลี้ยงไปสักปีเห็นว่าใบมันแปลกจากพันธุ์อื่น ตอนนี้อายุ 4 ปี เกือบ 5 ปีแล้ว เป็นตัวหนึ่งที่นักเล่นหลายคนอยากได้ แต่มีที่ผมที่เดียว”

            ปัจจุบันเฟินข้าหลวงพันธุ์แปลกต้นดังกล่าวเขาลองทำการผ่าขยายพันธุ์ โดยการผ่าเนื้อของต้นให้ติดใบมาประมาณ 2 ใบ แล้วทำการปลูกชำจนได้จำนวนกว่า 10 ต้นแล้ว ภายหลังเขาตั้งชื่อว่าเฟินข้าหลวง “ม่วงศิริ”

            เฟินแปลกพันธุ์เด่นตัวอื่นภายในสวนยังมีให้เห็นอีกมาก อาทิ “เฟินนางกลาย” เป็นต้นที่มีความแตกต่างจากนางกลายทั่วไป เส้นสายและใบค่อนข้างเล็ก เขาตั้งชื่อว่า “สร้อยชุมพร”

            “ตามังกร” หรือ “บ้านมด” เขาเรียกมันว่า “ตามังกรใบแฉก” ปกติก็เป็นเฟินพันธุ์แปลกอยู่แล้วและมักจะเป็นที่อยู่อาศัยของมด แต่ปกติใบจะไม่แฉก บานเป็นริ้ว มักเรียกใบประเภทนี้ว่าใบปลายแฉกหรือปลายพวงก็ได้

เฟินข้าหลวงใบขาด กลายพันธุ์จากข้าหลวงอินโดฯ

            “เป็นตัวเดียวในเมืองไทยหรือในโลกก็ว่าได้” เจ้าของสวนเฟินม่วงศิริกล้าการันตีอย่างนั้น เพราะเป็นไม้กลายที่เกิดจากสวนเขา แต่สามารถขยายพันธุ์ด้วยการผ่าเหง้าได้จำนวนหนึ่ง อาจเป็นเพราะขนาดและอายุต้นยังไม่มีสปอร์ และเขาเกรงว่าหากเพาะสปอร์สายพันธุ์อาจจะไม่นิ่งเหมือนต้นแม่

เฟินข้าหลวงอินโดใบลอน

            “เฟินใบมะขามหางปลาทับปุดปลายพวง” เป็นเฟินชื่อยาวเพราะความแปลก ความพิเศษ ของเฟินพันธุ์นี้ คือ ลักษณะของปลายใบแตกย่อยเป็นพวง ใบย้อยยาว  ต้นใหญ่ ยาวได้ถึง 2 เมตร

           

            เมื่อมาเจาะข้อมูลด้านการปลูกเลี้ยงเฟินของสวนม่วงศิริความสงสัยแรกที่พูดขึ้นมา คือ เมื่อมีเฟินหลากหลายกลุ่ม หลายสายพันธุ์ แต่ละพันธุ์น่าจะมีความเป็นอยู่และนิสัยใจคอต่างกันแล้วจะมีวิธีการเลี้ยงอย่างไรให้เหมาะสม

          “อันดับแรกเราต้องศึกษาแต่ละสายพันธุ์ว่าชอบน้ำมาก น้ำน้อย แสงเท่าไหร่ อากาศเป็นอย่างไร จึงจะเลี้ยงได้ดี” เขาตอบอย่ากว้างๆ

            แสงดูจะเป็นอีกเรื่องหนึ่งที่สำคัญต่อการเจริญเติบโตของเฟินไม่น้อย เขาบอกว่าการโรงเรือนเลี้ยงเฟินที่ดีต้องพรางแสงด้วยแสลนประมาณ 70% คือ พรางให้แสงผ่านลงมาเพียง 30% เท่านั้น โดยเฉพาะเฟินบางพันธุ์ที่ชอบความชื้นสูงต้องให้แสงน้อย เพราะตามธรรมชาติอาจจะอาศัยอยู่ในป่าดิบหรือตามน้ำตก เป็นต้น 

            ส่วนบางพันธุ์ที่อยู่ในป่าแล้วก็ต้องให้แสงมากกว่า

            ข้อมูลด้านการให้น้ำเขาบอกว่าโดยปกติจะให้น้ำเฟินแบบวันเว้นวัน หากวันไหนฝนตกจะหยุดรดทันที ขณะที่บางกลุ่มจะสังเกตหรือพิจารณาจากเครื่องปลูกเป็นหลัก ถ้าเครื่องปลูกแห้งจึงจะให้น้ำเพิ่ม ซึ่งการให้น้ำมีความสัมพันธ์ยิ่งกับเครื่องปลูก

            “บางพันธุ์ก็ใช้มะพร้าวสับ บางอย่างก็ใช้พวกรากเฟินชายผ้า หรือเฟินข้าหลวง รากหัสดำ ดินภูเขาไฟ เปลือกสนหรือบาร์ค และกะลาปาล์ม” คุณโจ้สาธยายเครื่องปลูกเฟินที่เขาให้ปลูกเฟินในสวน

            เมื่อถามลงไปถึงหัวใจสำคัญของการตลาดว่าเฟินพันธุ์ไหนขายดีที่สุด เขาตอบอย่างไม่ต้องคิดว่า “เฟินสาย” “เฟินแปลก” และ “เฟินข้าหลวง” ตามลำดับ

            “เฟินกลุ่มพวกนี้ โตช้า ขยายพันธุ์ยาก ต้นที่แปลกจริงๆ มีน้อย หาซื้อในท้องตลาดไม่ได้ และการดูแลรักษายาก โดยเฉพาะเครื่องปลูกจะย่อยสลายง่ายต้องคอยเปลี่ยนเครื่องปลูกบ่อย จึงต้องหาเครื่องปลูกชนิดใดที่จะเสื่อมสลายยากที่สุด อย่าง หินภูเขาไฟ เปลือกสน กะลาปาล์ม ผสมเข้าไป” เขาเล่า

ตามังกรใบแฉก

            ช่องทางการขายหลักของสวนม่วงศิริต้องยกให้อินเตอร์เน็ตเป็นหลัก ผ่านช่องทาง www.mungoiri.com วิธีการคือ ถ่ายภาพแล้วจับโพสต์ลงไปในห้องขายไม้ จากนั้นก็จะมีคนรักเฟินและนักสะสมเฟินเขามาชมและสั่งซื้อทางโทรศัพท์ ตกลงราคาและขนส่งผ่านช่องทางที่สะดวกที่สุด เช่น ไปรษณีย์ รถทัวร์ และรถไฟ เป็นต้น

            กลุ่มลูกค้าอันดับต้นอยู่ในภาคกลาง อย่าง กรุงเทพฯ นนทบุรี และปทุมธานี เป็นต้น ภาคใต้ เช่น ภูเก็ต และหาดใหญ่ เป็นต้น

          “วันหยุดอย่างเสาร์-อาทิตย์ผมก็จะค่อยๆ ถ่ายรูป ที่ต้องการขายแล้วนำไปโพสต์ขายวันธรรมดาช่วงเย็นหลังเลิกงานแล้วทำการจัดส่ง เราไม่ต้องทำอะไรมากเพราะเฟินส่วนใหญ่ที่ขายเป็นเฟินแปลกบ้าง หายากบ้าง เรากำหนดราคาได้ อย่าง เฟินแปลกๆ จริงๆ เริ่มต้นก็ 30,000 บาท แล้วแต่ฟอร์มและขนาดต้น แพงที่สุดเท่าที่ขาย เป็นเฟินสวย “นางกลาย” ราคา 60,000 บาท ดูรายได้ก็ถือว่าดีมากสำหรับการทำเป็นอาชีพเสริม” เขาพูดถึงวิธีการขายและผลตอบแทนที่ได้รับ

            จะเห็นได้ทันทีเลยว่าการสะสมและการปลูกเลี้ยงเฟินของคุณโจ้ เกิดจากความชอบและความรักเฟิน “หัวเชื้อ” ก่อนจะทำการขยายพันธุ์จนมีจำนวนมากพอสำหรับแบ่งขยายคนคอเดียวกันและเป็นรายได้พิเศษ

            จุดสำคัญคือ การเลือกปลูกเลี้ยงเฟินพันธุ์แปลกและหายาก ไม่สามารถหาได้จากสวนอื่นๆ เมื่อมีความเด่น มีเอกลักษณ์ ระยะทางไกลจึงไม่อาจขวางกั้นความนิยมได้ 

             สวนม่วงศิริไม่จำเป็นต้องตั้งตัวอยู่ในแหล่งย่านกรุงเทพและโดยรอบปริมณฑล  แต่ด้วยความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีและการสื่อสาร บวกกับการมีจุดขายที่ดีก็กลายเป็นสวนเฟินที่นักเล่นรู้จักดีได้ไม่ยาก เมื่อนั้นรางวัลที่เกิดจากความรักและความชอบก็จะมาประเคนถึงที่

เฟินใบมะขามหางปลาทับปุด ปลายใบเป็นพวง

                   “ผมเริ่มต้นจากความชอบแล้วลองนำมาหัดเลี้ยง ถ้าตัวไหนปรับตัวเข้ากับสภาพพื้นที่ อากาศ และวิธีเลี้ยงของเราได้ก็นำมาปลูกแล้วลองขยายพันธุ์ ถ้ามีปริมาณก็ทำเป็นการค้าภายใต้งานอดิเรก อาชีพเสริม และสำคัญคือ เราต้องชอบมัน มีเวลาเลี้ยงมัน มันก็จะตอบแทนเรา” หนุ่มแบงค์เมืองชุมพร ผู้หลงใหลเฟิน และพัฒนาสู่อาชีพเสริมพูดจากประสบการณ์และไม่สงวนสิทธิ์ถ้าใครจะก็อปปี้ใช้เป็นแนวทาง

ขอขอบคุณ

อุปถัมภ์ ม่วงศิริ

43/29 หมู่ 9 ถ.เพชรเกษม ต.ตากแดด อ.เมือง จ.ชุมพร 86190

โทรศัพท์ 08-9761-2929, 0-7764-1501

จาก นิตยสารไม้ดอกไม้ประดับ ฉบับ 176 ปักษ์แรกกุมภาพันธ์ 2555
ติดตามความเคลื่อนไหวนิตยสารไม้ดอกไม้ประกับได้ทาง Facebook พิมพ์ "นิตยสารไม้ดอกไม้ประดับ" ที่ช่วงค้นหา แล้วกดปุ่ม Like หรือ ถูกใจ ด้านบน แค่นี้ก็ได้เป็นเพื่อนกันแล้ว